Het rouwende brein

Lang heb ik gedacht dat rouw vooral een emotioneel en fysiek proces is. Het wordt geassocieerd met zichtbare emoties (huilen, boosheid) maar ook met het gevoel van hartzeer (gebroken hart), onderbroken nachten, moeite met concentreren en vermoeidheid. Er is nu echter ook wetenschappelijk onderzocht wat het effect van het verliezen van een geliefde is op ons brein. Het boek Het rouwende brein, geschreven door Neurowetenschapper Mary-Frances O’Connor, legt dit op heldere wijze uit. De definitie van geliefde kan overigens ruim worden gelezen; het geldt voor alle verliezen van dierbaren waar sprake is van een hechte relatie.
In het boek wordt een vergelijking gemaakt met Google Maps, maar dan in ons brein. Een metafoor die helpt om te snappen waarom verlies zo intens voelt, en wat het effect van tijd (lees leren) is op rouwen.

Onze interne Google Maps

We lopen als het ware altijd in twee werelden tegelijk rond; de reële wereld en een virtuele wereld. De virtuele wereld is een soort Google Maps in je hoofd; je brein weet bijvoorbeeld feilloos hoe jij je in het donker in je huis kunt bewegen zonder je te stoten aan een tafel. Misschien ken je het wel als je bijvoorbeeld je prullenbak hebt verplaatst; de eerste paar keren loop je onbewust naar de oude plek toe om iets weg te gooien.
Ons brein doet dit niet alleen bij tastbare objecten, ook onze geliefden worden in onze Google Maps geplaatst. Ons brein weet altijd globaal waar onze geliefden zich op dit moment bevinden (ruimte), wanneer we ze weer zien (tijd) en dat ze er voor ons zijn als we ze nodig hebben (nabijheid).
Bij een overlijden is je geliefde niet langer in tijd en ruimte te vinden. En kan ons ook niet meer steunen, iets wat je bij een verlies juist zo hard nodig hebt. Bij rouw ontstaat er dus een mismatch tussen de virtuele kaart die je altijd gebruikt om je geliefden te vinden en de realiteit dat zij na hun dood niet langer te vinden zijn. Ons brein vult de kaart automatisch in en denkt dat iemand ver weg is of later wel zal terugkomen. De ondenkbare situatie dat zij helemaal niet op de kaart staan, de paniek en de verwarring die dit veroorzaakt, is een van de redenen waarom rouw ons zo kan overweldigen.

Rouwen is leren door nieuwe ervaringen op te doen

Het brein heeft nieuwe ervaringen nodig om de bestaande Google Maps te overschrijven. De keren dat je wakker wordt naast een leeg bed; na een tijd leert je brein dat dit de nieuwe realiteit is en neemt de emotionele reactie op deze situatie af. Ik weet nog de eerste keer dat ik langs een haven reed. Varen was onze lust en ons leven en ik voelde intens verdriet bij het zien van al die bootjes. De tweede en derde keer riep het nog steeds veel emotie op. Inmiddels heb ik vaker een haventje bezocht en kan ik er met weemoed naar kijken. Het verdriet overspoelt me niet meer, ik kan nu genieten van de mooie herinneringen. En dat is wat ons brein te doen heeft na het verlies van een dierbare; leren door het opdoen van nieuwe ervaringen, waarmee de interne Google Maps wordt overschreven. Uiteraard kent rouw veel meer facetten dan alleen de invloed op ons brein, daarover meer in onze volgende blogs.

Hedwig

Afscheid nemen is niet loslaten, het is een andere manier van vasthouden

Nieuwe naam

Al een tijdje waren we aan het worstelen met de naam van onze VOF, Bleanded. Hij voelde niet meer passend bij wat we nu doen. En dat onze cliënten, opdrachtgevers, familie, vrienden, kennissen, eigenlijk iedereen, de naam niet onthielden en steevast verkeerd uitspraken was ook zeker een reden😊!
Toen we de naam Bleanded in 2017 bedachten zat daar een heel verhaal achter rondom Lean en Blended learning. Inmiddels zijn we 6 jaar verder (en ouder), hebben we nieuwe, en soms onverwachte, moeilijke verhalen in ons leven geschreven en zijn onze gedachten en visies in belangrijke mate uitgebreid en soms ook bijgesteld. En niet alleen bij ons, de hele wereld heeft op zijn (corona)kop gestaan en de hedendaagse werkelijkheid kent op allerlei niveaus veiligheidsissues.
Waren we in 2017 nog hip met onze Zoom tussentijdse coachcontactmomenten en daarmee blended trajecten. Door corona is dat een vanzelfsprekendheid geworden. En ook al zit er nog steeds veel waardevols in de Lean methodiek, hij is naar de achtergrond verdwenen.

Stress gaat over verbinding & veiligheid

Om onze cliënten te helpen met werkefficiency en stressreductie in deze tijd van informatie overschot hebben we ons gespecialiseerd in Breinleren en Biopsychosociale stressmodellen. Stress is geen keuze zoals je soms hoort maar gaat in belangrijke mate over je veilig en in verbinding voelen. En timemanagement is geen afdoende antwoord meer maar vervangen door Focusmanagement.
En zo wordt de naam Bleanded ook vervangen door Moogelijk. Een Nederlands woord, net even anders geschreven (dat dan wel weer) met een optimistische toon. Omdat we denken in kansen en mogelijkheden. Omdat we geloven in opstaan na tegenslag en dat het mogelijk is om hardnekkige patronen te doorbreken. Maar er zit ook een “misschien” in het woord. Niet alles is mogelijk, soms is het zoals “het is”. Dat leren accepteren en integreren in je leven is waarmee we onze cliënten ook graag willen helpen.

Psychologische veiligheid

Onze dienstverlening en onze coachtrajecten zijn de afgelopen jaren al meebewogen en meegegroeid met onszelf en de thema’s die steeds meer spelen in de wereld om ons heen. Mentale uitdagingen zijn aan de orde van de dag. Individueel worstelen mensen met hun energieverdeling- en huishouding, prestatiedruk, keuzes en zingeving. In organisaties en teams spelen issues op het gebied van grenzen, prestatienormen en psychologische veiligheid. Psychologische veiligheid is voorwaardelijk en niet af te dwingen of via regels op papier te bereiken. Het gaat niet over lief zijn voor elkaar maar over je mogen uitspreken, elkaar aanspreken, fouten mogen maken, fouten toegeven en geïnteresseerd zijn in elkaar met als mooi effect betere prestaties leveren als team. Niet eenvoudig!

Balans tussen autonomie en verbinding

In dit alles draait het om de balans tussen Autonomie en Verbinding. Een mens is een sociaal dier en heeft tegelijkertijd ook de behoefte en noodzaak authentiek te mogen zijn. We zijn de afgelopen decennia in onze maatschappij wat doorgeslagen naar onze individuele behoeftebevrediging. Maar we weten inmiddels dat je als mens verbonden (veilig) voelen, een voorwaarde is om op een gezonde manier te kunnen presteren en om echt te kunnen ontspannen (Polyvagaaltheorie). Veel mensen zijn zoekende en onze geestelijke gezondheidszorg kan de vraag maar moeilijk aan.

Onze onderwerpen

Vanuit onze gedegen expertise en onze dienstverlening willen we mensen in organisaties preventief helpen bij het vinden van balans en mentaal welzijn. En uiteraard daar waar nodig zullen we altijd gericht doorverwijzen als het onze expertise te boven gaat of behandeling noodzakelijk blijkt.
We zijn werkzaam op de volgende onderwerpen:
⦁ Stress, werkdruk en burn-out
⦁ Zelfvertrouwen en overtuigingskracht
⦁ Perfectionisme en de lat hoog leggen
⦁ Samenwerken en conflicten
⦁ Efficiënt werken en focusmanagement
⦁ Verlies en oud zeer
⦁ Loopbaanadvies en Duurzame inzetbaarheid

Met veel trots en energie presenteren wij onze nieuwe naam en website en nodigen je uit een kijkje te nemen: www.moogelijk.nl

Hedwig & Yvonne

 

Wat is een groot verlies?

Grote verliezen zijn situaties waarin je iets of iemand verliest dat of die veel voor je betekende. Hierbij kan je denken aan een echtscheiding, het overlijden van een partner, kind of beste vriend(in), het verlies van een baan of van gezondheid (zoals bij long-covid). Het biopsychosociaal model, bedacht door George L. Engel, een Amerikaanse psychiater en hoogleraar aan de Universiteit van Rochester School of Medicine & Dentistry, toont aan dat verlies op bijvoorbeeld sociaal vlak vaak ook verlies op biologisch en/of psychologisch vlak met zich meebrengt.

Bij een echtscheiding kunnen er verschillende veranderingen optreden, zoals een verhuizing, een andere samenstelling van vriendschappen en verminderde financiële mogelijkheden (sociale verliezen). Ook kan het zelfvertrouwen worden aangetast en kunnen gevoelens van eenzaamheid ontstaan (psychologische verliezen). Bij het verlies van werk kan iemands identiteit worden aangetast (psychologisch verlies) en kunnen gevoelens van er niet bij horen opkomen (sociaal verlies).

Bij een verlies door overlijden kunnen bestaande vriendschappen wegvallen of veranderen (bijvoorbeeld van activiteiten met andere stelletjes naar één-op-één contact tussen vriendinnen). Het biologische verlies kan bestaan uit fysieke klachten, zoals vermoeidheid, spanning of problemen door een ongezondere leefstijl. Psychologische klachten kunnen variëren van vergeetachtigheid en verminderd concentratievermogen tot afgenomen zelfvertrouwen en overweldigende gevoelens van verdriet, boosheid of eenzaamheid.

Het sociale leven wordt kleiner

Opvallend is dat bijna alle grote verliezen een grote impact hebben op het sociale leven. Het vertrouwde sociale landschap verandert drastisch en wordt in alle gevallen kleiner. Veel mensen voelen zich vaak alleen en ervaren het verlies als een eenzaam proces. Ze raken mensen kwijt. Dit heeft een negatief effect op het zelfvertrouwen en de ‘sociale souplesse’, het vermogen om (nieuwe) contacten aan te gaan en te onderhouden. Terwijl juist op dat moment een veilige sociale verbinding cruciaal is voor voldoende veerkracht om de uitdagingen in het leven aan te kunnen (volgens de Polyvagaaltheorie). Een dergelijke verbinding bevordert gezondheid, groei, herstel, sociale betrokkenheid en het vermogen om jezelf te reguleren bij impactvolle gebeurtenissen.

Wat kun je zelf doen om je wereld te vergroten?

Wat kun je met deze informatie? Het is belangrijk om inzicht te krijgen in dit proces en te begrijpen wat er gebeurt en dat actie nodig is. Uit ervaring weet ik dat het geen eenvoudig proces is en dat het zeker niet vanzelf gaat. Het vraagt een actieve houding, moed en doorzettingsvermogen om je sociale wereld te vergroten.

Draagkracht is een relationele grootheid; dat is niet iets wat in je zit, maar dat zetten we aan bij elkaar. (Steven Pont, ontwikkelingspsycholoog en systeemtherapeut)

Maak het allereerst bespreekbaar met je beste vrienden of lieve familieleden. Anderen hebben vaak geen idee wat een groot verlies allemaal met zich meebrengt. Zij staan niet in jouw schoenen en ervaren niet wat jij voelt en meemaakt. Dus neem ze daarin mee; dit zorgt voor begrip en erkenning, wat een essentiële factor is voor sociale veiligheid.

Kijk vervolgens hoe je jouw sociale kring kunt vergroten; denk aan lotgenotencontact, initiatieven zoals Nieuwemensenlerenkennen, Klup, of sluit je aan bij een vereniging waar je dezelfde interesses kunt delen, zoals een leesclub, een sportvereniging met ‘derde helft’, een creatieve club of een fiets- of wandelclub, enzovoort.

Leg ook je eigen gedrag in het contact eens onder de loep. In hoeverre neem jij het initiatief voor contact? Nodig je mensen uit? Toon je interesse in de verhalen van anderen? Is er ruimte voor zowel zoet als zuur in de gesprekken (mogen mensen blij zijn over zaken die jij in jouw leven niet meer hebt, zoals vakanties, toekomstplannen, etc.)? Ben je in staat om er met al je emoties ook nog steeds voor anderen te zijn?

Ik heb ervaren dat het mogelijk is om ondanks een groot verlies nieuwe vriendschappen op te bouwen en bestaande contacten een nieuw en ander leven in te blazen. Daarmee heb ik een mooie kring om me heen verzameld die voor mij veilig voelt en waarin ik mezelf kan zijn, en ik vertrouw erop dat ik het leven met het verlies aankan. Dat gun ik jou ook!

 

Hedwig

Hoe stop ik mijn gedachtetrein?

Over het algemeen ben ik heel blij met mijn brein. Vol bewondering ook, hoe die grijze massa in staat is om informatie op te nemen, te ordenen, te onthouden en te reproduceren.
Maar soms heb ik last van dat brein, zeker wanneer het aan de haal gaat met allerlei gedachten die me enorm in de weg kunnen zitten. Eenmaal op stoom passeert de gedachtetrein diverse stations en stappen er telkens nieuwe gedachten in. Het bijzondere van die gedachten is dat ze zo echt lijken. Bij het denken aan een spannende training kan ik me nu al zenuwachtig voelen. En bij de gedachte aan een conflict in het verleden kan ik nu weer boos worden. Best vreemd dat we in staat zijn qua gevoel een voorschot te nemen op gebeurtenissen in de toekomst of nog lang kunnen herkauwen op situaties in het verleden.

Pijn of lijden?

Toen in 2020 duidelijk werd dat ik er in de toekomst alleen voor zou komen te staan, maakte mijn gedachtetrein overuren. Kan ik dat wel, in mijn eentje de zorg dragen voor dit huis, de tuin, de honden, mezelf? Op sommige momenten kwamen de zwartste scenario’s voorbij. De pijn van het naderende afscheid was absoluut reëel en de kans was groot dat een aantal van die scenario’s uit zou komen. Maar op dat moment was het nog niet zover. Wat hielp is een scheiding aanbrengen tussen pijn en lijden (uit Acceptance & Commitment Therapy). De pijn die onder gedachten zit is reëel, de gedachten erover maken het lijden groter. Wat zit er in de kern in de weg? Verdriet? Angst? Onzekerheid? Door daar goed bij stil te staan en te erkennen dat dit pijnlijk was, ontstond er meer rust en kon ik mijn gedachten een halt toeroepen en me concentreren op de feitelijke situatie van dat moment. Ik was nóg niet alleen, ik kon nog overleggen maar belangrijker; ik kon ook nog genieten van dat moment. Als ik me had laten leiden door de gedachtetrein zou ik vergeten zijn in het moment te leven en daar de mooie kanten van te ervaren.
Dit is precies wat we bij moeilijke situaties te doen hebben; allereerst het erkennen van de onderliggende pijn. Die is namelijk reëel en geeft aan hoe belangrijk de betreffende situatie en het gevoel voor je zijn. Als je daar te snel overheen walst, zul je merken dat het aandacht blijft vragen. Bovendien neem je op zo’n moment jezelf niet serieus, hoe pijnlijk is dat?

Denken in oplossingen

Vervolgens gaat het er om je gedachten minder voor ‘waar’ aan te zien. Zodat je meer leeft in het hier-en-nu en dealt met straks zodra het zich aandient. Niet makkelijk voor iemand die graag de touwtjes in handen heeft. En natuurlijk heb ik de reis op die gedachtetrein regelmatig toch nog gemaakt, maar vaak met als opdracht naar mezelf om niet in kringetjes te blijven draaien, maar te denken in mogelijke oplossingen. Als dit gebeurt, dan ga ik….. Ook dat gaf een gevoel van grip, een plan B op de plank hebben liggen.
Herken je de gedachtetrein? Heb je een idee welke pijn daaronder zit? Neem goed de tijd om daar bij stil te staan en gun jezelf de erkenning dat iets moeilijk, verdrietig, of frustrerend is. Word je vervolgens bewust van de gedachten die je aan die pijn toevoegt. Ons brein is namelijk prima in staat om terug te denken aan hoe het had moeten gaan in het verleden of wat er allemaal mis kan gaan in de toekomst. Het zijn meestal negatieve gedachten, die in het nu geen toegevoegde waarde hebben. In tegendeel, het levert je stress of frustratie op. Als het je lukt om ze te zien voor wat ze zijn, namelijk ‘maar’ gedachten, kun je daar op een ontspannen manier naar leren kijken.

Meerdere technieken om het piekeren los te laten

Er zijn meerdere technieken om dat te doen. Je kunt bijvoorbeeld visualiseren dat je de gedachten neerlegt op een wolk die voorbij zweeft, of op een blaadje op de rivier weg laat drijven. Het kan ook op een luchtigere manier; wat mij bijvoorbeeld hielp is het zingen van gedachten op het deuntje van ‘vader Jacob’ ????. Zo zijn er talloze technieken die je in kunt zetten. De belangrijkste eerste stap is dat je je realiseert dat het ‘maar’ gedachten zijn en je op ieder moment die trein kunt verlaten!

Hedwig

 

De attente perfectionist

Veel perfectionisten zijn heel behulpzaam en attent richting hun omgeving. Ze hebben vaak gevoelige antennes voor ‘de mens in nood’ en nemen automatisch de verantwoordelijkheid op zich om die ander te helpen, te adviseren of regelmatig belangstellend te informeren naar hun welzijn.

De sociale rekening-courant

Dit proces blijkt niet altijd geheel belangeloos te zijn; ergens bouwt zich een sociale rekening courant op. De aandacht voor het welzijn van de ander vormen als het ware een ‘potje’ naastenliefde waar je graag uit wilt putten in tijden van nood. Maar zo blijkt het in de praktijk vaak niet te werken. Regelmatig hoor ik klanten gefrustreerd roepen;  ‘toen zij het moeilijk had, stond ik altijd voor haar klaar. En nu ik het nodig heb, geeft ze niet thuis!”

Ook bij leidinggevenden met een perfectionistische inslag hoor ik dit vaak terug. De empathisch, coachende leidinggevende ontziet de medewerker met privé problemen of stressklachten, voorziet diegene regelmatig van complimentjes, informeert en geeft aandacht enzovoort.  Maar als die medewerker vervolgens toch uitvalt, verwacht de leidinggevende in de weg naar herstel veel loyaliteit en inzet, en krijgt daarbij regelmatig de deksel op zijn of haar neus.

Ben je echt als enige zo attent?

Veel mensen zien dat attente gedrag, die extra aandacht helemaal niet als ‘extra’ of bijzonder. Het past namelijk in hun verwachtingspatroon van die collega, vriendin of leidinggevende. Dus zijn zij zich totaal niet bewust van dat ‘potje’ waar zij blijkbaar ook nog een duit in zouden moeten doen.  Verder hebben de meeste mensen het idee dat ze zelf ook attent en oprecht geïnteresseerd zijn in anderen. En zij weten niet dat jij dat altijd naar iedereen doet en krijgen daar maar een klein stukje van mee. En dat stukje komt wel overeen met gedrag dat zij zelf met enige regelmaat laten zien.

Zorg voor meer balans in ‘voor wat hoort wat’

De grote vraag is, is jouw attente gedrag echt volledig gericht op het welzijn van die ander, of ook (vooral) voor jezelf? Het is onderzocht dat iets voor een ander doen, het geven, de schenker ook een goed gevoel geeft. We kennen allemaal de voorpret van het kopen van een prachtig, verrassend cadeau en de voldoening die het geeft als je een ander daarvan ziet genieten.

Maar als jij altijd degene bent die als eerste, en ook nog de meest attente van het stel bent, mag je jezelf afvragen wat het je nog meer oplevert. Het creëert namelijk ook een bepaalde onbalans in de verhoudingen…. ‘Je hebt mij nodig, ik ben sterker, zorgzamer enzovoort…’ Dit kan onbewust bijdragen aan jouw goede gevoel als ‘gever’ maar ook aan een minder goed gevoel bij de ‘ontvanger’. En in een ongelijke verhouding krijg je een terugtrekkende beweging; ‘als ik het toch niet van jou kan winnen, ga ik daar ook geen moeite meer voor doen..’ Meer balans in ‘voor wat hoort wat’ geeft dan ook een gelijkwaardigere verhouding. Dat kan voor jou dus betekenen dat je minder attent moet zijn dan je gewend bent. En eens moet kijken hoe je gelijkwaardiger met elkaar om kunt gaan. Misschien zelfs door een keer hulp te vragen…. Dat zou de rekening-courant pas echt weer in balans brengen!

Hedwig

Perfectionisme en focus op details

Iedereen die graag klust én last heeft van perfectionisme kent het fenomeen van het kritische timmermansoog: dat oog dat steeds afdwaalt naar dat ene druipertje op het pas geverfde kozijn, die kleine kuil in de pas gezaaide grasmat, dat ene scheve tuinpaaltje, het scheurtje in de wandtegel… In de ogen van deze doe-het-zelver onvergeeflijk en iets wat uiteraard IEDEREEN METEEN ziet. Nou ik heb nieuws voor je: zo zit de wereld (gelukkig) niet in elkaar. Jazeker, de perfectionistische evenknie ziet die uitgeschoten veeg op het plafond en wordt weer bevestigd in het feit dat hij alles liever zelf doet. Maar de gemiddelde mens kijkt naar het totaalplaatje. En ziet een warme muur, een prachtige groene tuin, een gezellig terras en let op sfeer en kleur en niet op de kleine imperfecties.

(Dit geldt overigens niet alleen voor de perfectionistische klusser; veel perfectionisten vinden het lastig het grote geheel te zien en blijven focussen op datgene wat in hun ogen niet goed is gegaan, hoe klein ook.)

Een kritisch timmermansoog is duur!

Een kritische blik op al je inspanningen is per saldo heel duur. Niet zozeer in geld, hoewel sommige klussers alles uit de kast halen om de missertjes te herstellen… maar vooral in het effect op je geluksgevoel. Onderzoek laat zien dat het ervaren van geluk essentieel is; je bent productiever, creatiever en cognitief flexibeler. En vooral dat laatste is belangrijk, want dat staat gelijk aan je het vermogen te denken in oplossingen en aan je leervermogen. Waarmee je het een volgende keer beter kunt doen en in feite op een gezonde manier kunt werken aan het ‘perfectioneren’ van het eindresultaat.. ????

Waar heb je op je sterfbed spijt van?

Wanneer je mensen op hun sterfbed vraagt waar ze spijt van hebben in hun leven zijn er twee zaken die prominent naar voren komen: te hard gewerkt en hun hart niet gevolgd. Niemand van hen kijkt met voldoening terug op een leven vol (streven naar) perfectie. Om de urgentie voor verandering nog beter te ervaren kun je de volgende oefening doen. Pak een wc-rol en haal daar een strook van 8 velletjes af. Ieder velletje staat voor een periode van 10 jaar. Gemiddeld worden we 80 jaar, waarbij de periode vanaf je 70e als bonustijd geldt; als je dan nog steeds kunt en wilt klussen is dat natuurlijk geweldig! Haal er vervolgens de velletjes af die al achter je liggen. Hoeveel blokken van 10 jaar heb je nog te klussen? En wat levert het je op als je in die decennia leert te genieten van het grote geheel?  Van de zaken die je hebt afgerond, opgeknapt, opgelost?

Tijd voor de droneblik

Als je als klusser last hebt van dat kritische timmermansoog, wordt het tijd voor het trainen van de droneblik (voorheen helicopterview); Vanaf een afstandje bekijk je iedere hoek van de door jou geleverde prestatie, maar de beelden zijn nooit zo scherp dat ieder missertje zichtbaar wordt. Sterker nog; je krijgt letterlijk het overzicht van het geheel, een indruk van de sfeer, van grootte en je ziet het vanuit een ander perspectief. Ervaar eens wat dit met je doet. Merk je dat je het wat beter los kunt laten?

Verder kan het helpen om jezelf per imperfectie de vraag te stellen; wat kan ik hiervan leren? Wat zou ik een volgende keer anders doen? En dat als voornemen mee te nemen naar een vergelijkbare situatie en het daarna los te laten. Zoals een Loesje-spreuk luidt: ‘ik heb de laatste tijd zoveel geleerd van mijn fouten dat ik erover denk nog een paar te maken.’

Hedwig