De attente perfectionist

Veel perfectionisten zijn heel behulpzaam en attent richting hun omgeving. Ze hebben vaak gevoelige antennes voor ‘de mens in nood’ en nemen automatisch de verantwoordelijkheid op zich om die ander te helpen, te adviseren of regelmatig belangstellend te informeren naar hun welzijn.

De sociale rekening-courant

Dit proces blijkt niet altijd geheel belangeloos te zijn; ergens bouwt zich een sociale rekening courant op. De aandacht voor het welzijn van de ander vormen als het ware een ‘potje’ naastenliefde waar je graag uit wilt putten in tijden van nood. Maar zo blijkt het in de praktijk vaak niet te werken. Regelmatig hoor ik klanten gefrustreerd roepen;  ‘toen zij het moeilijk had, stond ik altijd voor haar klaar. En nu ik het nodig heb, geeft ze niet thuis!”

Ook bij leidinggevenden met een perfectionistische inslag hoor ik dit vaak terug. De empathisch, coachende leidinggevende ontziet de medewerker met privé problemen of stressklachten, voorziet diegene regelmatig van complimentjes, informeert en geeft aandacht enzovoort.  Maar als die medewerker vervolgens toch uitvalt, verwacht de leidinggevende in de weg naar herstel veel loyaliteit en inzet, en krijgt daarbij regelmatig de deksel op zijn of haar neus.

Ben je echt als enige zo attent?

Veel mensen zien dat attente gedrag, die extra aandacht helemaal niet als ‘extra’ of bijzonder. Het past namelijk in hun verwachtingspatroon van die collega, vriendin of leidinggevende. Dus zijn zij zich totaal niet bewust van dat ‘potje’ waar zij blijkbaar ook nog een duit in zouden moeten doen.  Verder hebben de meeste mensen het idee dat ze zelf ook attent en oprecht geïnteresseerd zijn in anderen. En zij weten niet dat jij dat altijd naar iedereen doet en krijgen daar maar een klein stukje van mee. En dat stukje komt wel overeen met gedrag dat zij zelf met enige regelmaat laten zien.

Zorg voor meer balans in ‘voor wat hoort wat’

De grote vraag is, is jouw attente gedrag echt volledig gericht op het welzijn van die ander, of ook (vooral) voor jezelf? Het is onderzocht dat iets voor een ander doen, het geven, de schenker ook een goed gevoel geeft. We kennen allemaal de voorpret van het kopen van een prachtig, verrassend cadeau en de voldoening die het geeft als je een ander daarvan ziet genieten.

Maar als jij altijd degene bent die als eerste, en ook nog de meest attente van het stel bent, mag je jezelf afvragen wat het je nog meer oplevert. Het creëert namelijk ook een bepaalde onbalans in de verhoudingen…. ‘Je hebt mij nodig, ik ben sterker, zorgzamer enzovoort…’ Dit kan onbewust bijdragen aan jouw goede gevoel als ‘gever’ maar ook aan een minder goed gevoel bij de ‘ontvanger’. En in een ongelijke verhouding krijg je een terugtrekkende beweging; ‘als ik het toch niet van jou kan winnen, ga ik daar ook geen moeite meer voor doen..’ Meer balans in ‘voor wat hoort wat’ geeft dan ook een gelijkwaardigere verhouding. Dat kan voor jou dus betekenen dat je minder attent moet zijn dan je gewend bent. En eens moet kijken hoe je gelijkwaardiger met elkaar om kunt gaan. Misschien zelfs door een keer hulp te vragen…. Dat zou de rekening-courant pas echt weer in balans brengen!

Hedwig

Perfectionisme en focus op details

Iedereen die graag klust én last heeft van perfectionisme kent het fenomeen van het kritische timmermansoog: dat oog dat steeds afdwaalt naar dat ene druipertje op het pas geverfde kozijn, die kleine kuil in de pas gezaaide grasmat, dat ene scheve tuinpaaltje, het scheurtje in de wandtegel… In de ogen van deze doe-het-zelver onvergeeflijk en iets wat uiteraard IEDEREEN METEEN ziet. Nou ik heb nieuws voor je: zo zit de wereld (gelukkig) niet in elkaar. Jazeker, de perfectionistische evenknie ziet die uitgeschoten veeg op het plafond en wordt weer bevestigd in het feit dat hij alles liever zelf doet. Maar de gemiddelde mens kijkt naar het totaalplaatje. En ziet een warme muur, een prachtige groene tuin, een gezellig terras en let op sfeer en kleur en niet op de kleine imperfecties.

(Dit geldt overigens niet alleen voor de perfectionistische klusser; veel perfectionisten vinden het lastig het grote geheel te zien en blijven focussen op datgene wat in hun ogen niet goed is gegaan, hoe klein ook.)

Een kritisch timmermansoog is duur!

Een kritische blik op al je inspanningen is per saldo heel duur. Niet zozeer in geld, hoewel sommige klussers alles uit de kast halen om de missertjes te herstellen… maar vooral in het effect op je geluksgevoel. Onderzoek laat zien dat het ervaren van geluk essentieel is; je bent productiever, creatiever en cognitief flexibeler. En vooral dat laatste is belangrijk, want dat staat gelijk aan je het vermogen te denken in oplossingen en aan je leervermogen. Waarmee je het een volgende keer beter kunt doen en in feite op een gezonde manier kunt werken aan het ‘perfectioneren’ van het eindresultaat.. ????

Waar heb je op je sterfbed spijt van?

Wanneer je mensen op hun sterfbed vraagt waar ze spijt van hebben in hun leven zijn er twee zaken die prominent naar voren komen: te hard gewerkt en hun hart niet gevolgd. Niemand van hen kijkt met voldoening terug op een leven vol (streven naar) perfectie. Om de urgentie voor verandering nog beter te ervaren kun je de volgende oefening doen. Pak een wc-rol en haal daar een strook van 8 velletjes af. Ieder velletje staat voor een periode van 10 jaar. Gemiddeld worden we 80 jaar, waarbij de periode vanaf je 70e als bonustijd geldt; als je dan nog steeds kunt en wilt klussen is dat natuurlijk geweldig! Haal er vervolgens de velletjes af die al achter je liggen. Hoeveel blokken van 10 jaar heb je nog te klussen? En wat levert het je op als je in die decennia leert te genieten van het grote geheel?  Van de zaken die je hebt afgerond, opgeknapt, opgelost?

Tijd voor de droneblik

Als je als klusser last hebt van dat kritische timmermansoog, wordt het tijd voor het trainen van de droneblik (voorheen helicopterview); Vanaf een afstandje bekijk je iedere hoek van de door jou geleverde prestatie, maar de beelden zijn nooit zo scherp dat ieder missertje zichtbaar wordt. Sterker nog; je krijgt letterlijk het overzicht van het geheel, een indruk van de sfeer, van grootte en je ziet het vanuit een ander perspectief. Ervaar eens wat dit met je doet. Merk je dat je het wat beter los kunt laten?

Verder kan het helpen om jezelf per imperfectie de vraag te stellen; wat kan ik hiervan leren? Wat zou ik een volgende keer anders doen? En dat als voornemen mee te nemen naar een vergelijkbare situatie en het daarna los te laten. Zoals een Loesje-spreuk luidt: ‘ik heb de laatste tijd zoveel geleerd van mijn fouten dat ik erover denk nog een paar te maken.’

Hedwig

Denken in scenario’s

Veel perfectionisten zijn meester in het schrijven van spannende plots voor hun eigen thriller. Ze hebben een talent ontwikkeld in het bedenken van scenario’s over de gevolgen van hun daden. Wat anderen er van zullen denken, hoe ze gaan reageren en of ze je nog wel serieus nemen, leuk genoeg vinden enz. Wat opvalt is dat het vooral negatieve scenario’s zijn; doemscenario’s met stuk voor stuk een slechte afloop voor de hoofdrolspeler, de perfectionist zelf! En zo wordt een complete thriller in elkaar gedraaid, waar Paul Verhoeven jaloers op zou zijn…

Speelfilm in herhaling

Deze thriller staat bovendien continu op REPLAY; in het hoofd wordt de film steeds opnieuw afgedraaid en bijgesteld, maar helaas nooit met een happy end. Dit herhalen van scenario’s kost ontzettend veel energie; het kan je volledig in beslag nemen en daarmee de focus op het dagelijkse leven en positieve zaken behoorlijk vertroebelen.

Behoefte aan controle

Waar komt dit scenario-denken toch vandaan? Het heeft alles te maken met de behoefte aan controle. Het vooraf bedenken van alle mogelijke risico’s en reacties,  geeft de illusie van controle en invloed, met name in situaties waarin de uitkomst onzeker is. Maar ondanks de behoefte aan controle zet scenario-denken zelden aan tot constructieve acties. Het werkt eerder verlammend dat dat het iets oplost of voorkomt. Bovendien loopt het in de praktijk vaak net even anders; het lot heeft soms verrassingen voor je in petto die je niet had kunnen voorzien.

Van speelfilm naar zwart-wit foto

Het effect van denken in scenario’s is te vergelijken met kijken naar een speelfilm. Net als op het grote doek komt al die fantasie levensecht over. Onze hersenen houden ons als het ware voor de gek, door al die beelden en verhalen als “waar” te interpreteren. Met bijbehorende nare gevoelens zoals angst, onrust, verdriet enz. Het goede nieuws is, dat je je hersenen ook kunt helpen om zaken op een andere, luchtigere manier waar te nemen.

Stel je maar eens voor dat jij de camera bedient van die speelfilm van jouw leven. Hoe voelt dat? Je stapt als het ware uit de film om er van een afstandje naar te kijken.  Vervolgens kun je het beeld gaan ‘bevriezen”. Je maakt een kleurenfoto van een bepaalde scene. En als laatste transformeer je deze kleurenfoto naar zwart-wit. Als je in staat was een volledige kleurenfilm te maken, zijn je hersenen voldoende getraind om in dit soort beelden te denken. Sta eens stil bij wat dit met je doet. Voelt het al minder zwaar, minder beklemmend, minder echt?

En….actie! Tijd voor zelfonderzoek

Met de zwart-wit foto in je achterhoofd is het zaak om te starten met zelfonderzoek. Wat zit je nu precies dwars? Waar maak je je nu echt zorgen over? En wat heb je dan nu nodig en van wie? Alleen al door je zorgen serieus te onderzoeken, ontstaat ruimte om te gaan denken in oplossingen, in acties die deze zorgen weg kunnen nemen. En door die acties vervolgens uit te voeren, zet je de illusie van controle om naar daadwerkelijke invloed op je eigen leven. Een film die meer dan de moeite waard is!

Hedwig